Zespół Szkół Nr 1 w Olkuszu może poszczycić się niezwykłą historią i bogatą tradycją, sięgającą końca XIX wieku. Przez kolejne dziesięciolecia Szkoła nie tylko odpowiadała na potrzeby edukacyjne mieszkańców Olkusza i rozwijającego się regionu, lecz także aktywnie uczestniczyła w ważnych wydarzeniach społecznych i narodowych. Dziś jej działalność edukacyjna i wychowawcza stanowi ważną część historii regionu oraz jest powodem do dumy całej szkolnej społeczności.
W dniach 07.09 – 14.09.2026 r. uczniowie klas pierwszych: 1A, 1B, 1BS, 1C, 1D, 1E, 1F, mieli okazję bliżej poznać dzieje swojej Szkoły – historię słynnego „Mechanika”. Było to pierwsze spotkanie młodych uczniów z wieloletnią tradycją miejsca, które od pokoleń kształci kolejne pokolenia mieszkańców Olkusza i okolic.
Historia Szkoły rozpoczęła się w odpowiedzi na dynamiczny rozwój przemysłu oraz rosnące potrzeby mieszkańców. W 1900 roku utworzono niższą Szkołę Rzemieślniczą, a rok później oddano do użytku główny budynek z czerwonej cegły, który do dziś jest ważną częścią szkolnego kompleksu.
Początki działalności placówki przypadły na trudny okres zaborów. Na początku XX wieku uczniowie i nauczyciele walczyli o możliwość nauczania w języku polskim. W 1916 roku jej Dyrektorem po raz pierwszy został Polak – inżynier Stanisław Bac.
To właśnie z tym okresem związane jest jedno z najważniejszych wydarzeń w historii Szkoły. 20 listopada 1916 roku odwiedził ją przebywający wówczas w Olkuszu Wódz Legionów – Józef Piłsudski. Swoją wizytę upamiętnił wpisem do Księgi Protokołów Rady Pedagogicznej:
„Sztuka łamania przeszkód najczęściej jest sztuką nieuważania tego czy owego za przeszkodę.”
Ważnym elementem szkolnej tradycji jest również historia Kopca Kościuszki. Z inicjatywy Dyrektora Stanisława Baca w 1917 roku uczniowie ówczesnej Szkoły Rzemieślniczej, chcąc uczcić setną rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki, usypali kopiec poświęcony Naczelnikowi Insurekcji, którego wcześniejszy kopiec został zrównany przez rosyjskiego zaborcę. Podczas uroczystego odsłonięcia kopca uczniowie klas pierwszych Szkoły Rzemieślniczej złożyli uroczyste ślubowanie.
Uczniowie Szkoły aktywnie uczestniczyli również w ważnych wydarzeniach narodowych, w tym w procesie odzyskiwania przez Polskę niepodległości w 1918 roku.
Trudny rozdział w dziejach placówki stanowiła II wojna światowa. Szkoła została zajęta przez okupanta, a wielu nauczycieli i uczniów zaangażowało się w walkę i poniosło śmierć. Po zakończeniu wojny Szkoła wznowiła działalność w 1945 roku.
W kolejnych dziesięcioleciach Szkoła dynamicznie się rozwijała i dostosowywała do zmieniających się potrzeb edukacyjnych.
Kolejny ważny etap rozpoczął się w 2006 roku, kiedy funkcję Dyrektora Zespołu Szkół Nr 1 w Olkuszu po raz pierwszy w historii objęła kobieta – Pani mgr inż. Aldona Nowicka. Od tego czasu Szkoła konsekwentnie rozwijała swoją bazę dydaktyczną i ofertę edukacyjną. Wśród najważniejszych wydarzeń można wymienić:
2008 r. – otwarcie Studium Policealnego,
2009 r. – otwarcie Centrum Kształcenia Praktycznego,
2013 r. – otwarcie Centrum Kształcenia Ustawicznego,
2013 r. – objęcie honorowego i praktycznego patronatu nad Pomnikiem Petera Westena,
2021 r. – objęcie przez Szkołę opieką nad Pomnikiem Ofiar Komunizmu,
2024 r. – otwarcie nowej sali gimnastycznej wraz z łącznikiem.
Historia „Mechanika” to nie tylko daty, budynki i wydarzenia. To przede wszystkim ludzie – uczniowie, nauczyciele, absolwenci i pracownicy – którzy przez ponad sto lat tworzyli to miejsce i przekazywali kolejnym pokoleniom wiedzę, wartości oraz przywiązanie do szkolnej tradycji.
Dla uczniów klas pierwszych wrześniowe spotkania były więc nie tylko lekcją historii, ale również okazją do odkrycia, że stają się częścią społeczności z niezwykłym dziedzictwem. Poznając przeszłość swojej Szkoły, mogą lepiej zrozumieć jej teraźniejszość i współtworzyć jej przyszłość.
Prezentacje przeprowadziła pani Iwona Rams.
