Zespół Szkół Nr 1 w Olkuszu posiada nieprzeciętną historię i tradycję sięgającą końca XIX w. Swoją edukacyjną działalnością promieniuje na cały region olkuski, a także jest wizytówką naszego kraju w Europie i świecie.
Klasy pierwsze naszej Szkoły miały możliwość zapoznania się z prezentacją dotyczącą historii sławetnego „Mechanika”: 10.09.2025 – klasy 1A i 1 BS; 17.09.2025 – klasa 1F; 18.09.2025 – klasy: 1B, 1E, 1D; 26.09.2025 – klasa 1C.
Zespół Szkół Nr 1 w Olkuszu powstał w odpowiedzi na rozwój przemysłu i potrzeby mieszkańców. W 1900 r. utworzono Niższą Szkołę Rzemieślniczą, a rok później oddano do użytku główny budynek z czerwonej cegły, który funkcjonuje do dziś.
Na początku XX w. uczniowie walczyli o nauczanie w języku polskim, a Szkoła była kilkakrotnie zamykana i wznawiała działalność. W 1916 r. jej Dyrektorem został po raz pierwszy Polak – inż. Stanisław Bac.
W dniu 20 listopada 1916 r. Szkołę odwiedził przebywający wówczas w Olkuszu Wódz Legionów Józef Piłsudski, który dokonał wpisu do Księgi Protokołów Rady Pedagogicznej: „Sztuka łamania przeszkód najczęściej jest sztuką nieuważania tego czy owego za przeszkodę.”
Z inicjatywy Dyrektora Szkoły – Stanisława Baca, w 1917 r uczniowie ówczesnej Szkoły Rzemieślniczej, dla uczczenia 100. Rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki, usypali uprzednio zrównany przez rosyjskiego zaborcę Naczelnika Insurekcji. Podczas odsłonięcia kopca uczniowie klas pierwszych Szkoły Rzemieślniczej złożyli uroczyste ślubowanie.
Uczniowie uczestniczyli w ważnych wydarzeniach narodowych, m.in. w odzyskaniu niepodległości w 1918 r.
Podczas II wojny światowej szkoła została zajęta przez okupanta, a wielu nauczycieli i uczniów walczyło i zginęło. Wznowiła działalność w 1945 r. W kolejnych dekadach rozwijała się, m.in. poprzez budowę nowych warsztatów (1976), przejęcie dodatkowych budynków (1977) i nadanie imienia Stanisława Staszica (1985).
W 2006 r. Dyrektorem ZS Nr 1 w Olkuszu została mgr inż. Aldona Nowicka – pierwsza kobieta na tym stanowisku. Z ważniejszych wydarzeń z życia Szkoły w latach 2006 do teraz, można wymienić m. in.: otwarcie Studium Policealnego (2008 r.); otwarcie Centrum Kształcenia Praktycznego (2009 r.); otwarcie Centrum Kształcenia Ustawicznego (2013 r.); honorowy i praktyczny Patronat nad Pomnikiem Petera Westena (2013 r.); objęcie opieki przez Szkołę nadPomnikiem Ofiar Komunizmu (2021 r.); otwarcie w 2024 r. nowej Sali gimnastycznej wraz z łącznikiem.
Prezentację dla klas pierwszych o historii „Mechanika” przedstawiła pani Iwona Rams.
