W Zespole Szkół Nr 1 w Olkuszu przeszłość jest „żywą” częścią codzienności. W murach olkuskiego „Mechanika” historia wciąż „oddycha”, a rytm codziennej nauki splata się tu z echem minionych lat. Szkoła z niezwykłą troską pielęgnuje swoje ponad 125-letnie dziedzictwo. Wśród szkolnych pamiątek szczególne miejsce zajmuje pierwszy sztandar szkolny – „perła” rzemiosła artystycznego i zarazem bezcenny dokument czasu, symbol ciągłości tradycji oraz niegasnącego ducha Szkoły. Liczący już 109 lat sztandar to niemy świadek pokoleń uczniów i nauczycieli. W 2025 roku, z inicjatywy Dyrektora Zespołu Szkół Nr 1 w Olkuszu, Pani Aldony Nowickiej, podjęto się niezwykłego zadania – przywrócenia mu dawnego blasku. Dzięki ogromnemu wsparciu Starosty Olkuskiego, Pana Bogumiła Sobczyka, ten wyjątkowy symbol szkoły został pieczołowicie odrestaurowany. Jego renowację ukończono 30 lipca 2025 r. Dziś znów dumnie prezentuje się w Szkole, przypominając o korzeniach, z których wyrasta współczesny „Mechanik”.
Renowacji dokonała firma Marcin Ciba Veritas Arte w Krakowie.
Pan Marcin Ciba jest konserwatorem zabytków.
Nad renowacją sztandaru pracował zespół wybitnych fachowców specjalizujących się w konserwacji tkanin, pod kierunkiem konserwatora tkanin zabytkowych – Pani Anny Olkuśnik-Tabisz, która dokonała tego niezwykłego dzieła.
Jak podkreśla Pan konserwator Marcin Ciba, największą trudnością w konserwacji sztandaru był „katastrofalny” stan tkaniny głównej – bazowej. Jej stan techniczny nie pozwalał na dalszą ekspozycję. Dłuższa prezentacja sztandaru groziłaby jego całkowitą degradacją.
Podczas prac konserwatorskich odkryto, iż sztandar już niegdyś był konserwowany, gdyż pod aplikacjami znajdował się rodzaj materiału zastępczego.
W toku komisji konserwatorskiej pod kierunkiem przedstawiciela Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, podjęto decyzję o transferze wszystkich oryginalnych aplikacji na nowe podłoże. Wymagało to bardzo precyzyjnego wycięcia każdego haftu i opracowania jego krawędzi tak, aby się nie uszkodziły, jak również niezwykle precyzyjnego naszycia na nowy materiał. Naszywanie na nową tkaninę odbywało się za pomocą binokularu – dużych szkieł powiększających. Za pomocą igły „zerówki” naszywano aplikacje, nie uszkadzając nitek oryginalnego wątku i osnowy. Tkanina sztandaru jest dwustronna.
Elementów dokoracyjnych były dziesiątki sztuk.
Finalnie przeniesiono na nowe podłoże również oryginalne frędzle, które wcześniej, sztuka po sztuce, prostowano, żeby przywrócić ich właściwy wygląd.
Reasumując, istotą podjętych działań było nie tylko uratowanie oryginalnej substancji zabytkowej, ale nadanie jej takich parametrów, które pozwolą na jej swobodne użytkowanie podczas szkolnych uroczystości.
Zdjęcia ukazujące sztandar przed i po renowacji, opublikowano za zgodą konserwatora tkanin zabytkowych i kierownika Pracowni Konserwacji Tkanin i Ubiorów Muzeum Narodowego w Krakowie – Pani Anny Olkuśnik-Tabisz oraz Pana konserwatora Marcina Ciby Veritas Arte w Krakowie.
